Estland, koploper in het Europese onderwijsveld

Het kleine Estland met zijn 1,3 miljoen inwoners - waarvan 70% Ests als moedertaal heeft (en daarbuiten vooral Russisch) -  heeft de rol van Europees gidsland van zijn voorbeeld Finland overgenomen.

Estland slaagde er in 1991 in om zijn onafhankelijkheid van de uiteenvallende Sovjet-Unie zonder bloedvergieten via de ‘singing revolution’ af te dwingen: de bevolking kon haar eigen taal en cultuur stiekem in stand houden in massale zangfestivals ondanks de gedwongen russificatie van de maatschappij.

Wat onderwijs betreft evolueerde Estland naar een schitterend hoogtepunt: bij het laatste PISA-onderzoek wist Estland zich voor wiskunde, lezen en wetenschappen staande te houden in tegenstelling tot de meeste andere Europese landen en regio’s (inclusief Vlaanderen) die gemiddeld voor alle drie de onderzoeksthema’s een flinke duik maakten.

Estland kiest voor comprehensief onderwijs en heeft aldus de schotten tussen de onderwijsvormen tot de leeftijd van 15/16 jaar in het ‘Basic Education’ weggewerkt. Het is een onderwijsmodel waarbij alle leerlingen van een bepaalde leeftijd, ongeacht hun achtergrond of niveau, samen naar dezelfde school gaan en de eerste jaren van het voortgezet onderwijs volgen.  Het voert daarmee een onderwijsbeleid dat inzet op gelijke kansen (holistische aanpak) en daardoor alle leerlingen naar boven trekt (cfr. De geslaagde school, Kristof De Witte). De veerkracht van tal van jongeren wordt door te snelle doorverwijzing naar andere onderwijsvormen niet ontkend of geblokkeerd.

Pas na ‘Basic Education’ volgt een opsplitsing tussen ‘Upper Secondary Education’ en ‘Vocational Education’ (van 16 tot 19 jaar). Ook zittenblijven en drop out komen hierdoor vergeleken met ons Vlaamse systeem maar beperkt voor. De aandacht voor vroegtijdige signalering van leerproblemen is in ruime mate aanwezig en hiervoor worden ondersteuners en psychologen ingeschakeld.
Bovendien worden leerlingen met een beperking maximaal in het inclusieve en trouwens gratis onderwijs opgevangen, soms apart voor bepaalde vakken, maar vooral veel minder dan in Vlaanderen in aparte scholen van buitengewoon onderwijs.

Wat maakt dat Estland deze schitterende resultaten kan voorleggen?

Zeer voelbaar is in de eerste plaats een enorme steun vanuit de familie. De Esten zijn grotendeels atheïstisch. Hun religie is het sterke geloof in onderwijs. Onderwijs staat gelijk met bevrijding, vooruitgang. Ouders motiveren hun kinderen zeer sterk in het leren, het opbouwen van kennis, wetende dat kennis haast als enige grondstof hun land kan verder helpen (9/10 behalen een diploma secundar onderwijs - Europa gemiddeld 7,5/10).

Een tweede opvallende krachtlijn is het sterke geloof en openheid voor technologisch-digitale vooruitgang. Deze digitaal vriendelijke samenleving ondersteunt het onderwijssucces. Met de ‘Tiigrihüpe’ (Tijgersprong) vanaf 1996 werd er enorm geïnvesteerd in computer- en netwerkinfrastructuur, met nadruk op onderwijs. Internet geldt trouwens als een recht voor iedereen.

In 2012 volgde een nieuwe massale impuls met het programma ‘Learning and teaching in the digital age’. Ook nu weer volgt een nieuwe uitdaging om samen met Finland 1% van de bevolking rond AI op te leiden.
Estland staat niet voor niets bekend voor zijn ‘e-governance’ (99% digitaal), zijn e-residency (d.i. virtueel staatsburger worden van Estand) en voor het hoofdkwartier van het ‘Cyber Defence Centre’ van de Nato.

Ten derde is de aandacht voor de professionaliteit en professionalisering van leraren kenmerkend.
93% van de leraren zijn hoog opgeleide masters en hebben een relatief hoge maatschappelijke status. Professionalisering zit ingebouwd in het leraarschap. Bovendien krijgen de leraren veel vrijheid en autonomie: er is geen inspectie, wel een maximale dosis vertrouwen.

Het nationale curriculum is zeer duidelijk en doelgericht, met nadruk op kernvaardigheden zoals kritisch denken, probleemoplossing en digitale geletterdheid. Het sterk centrale beleid staat wel open voor de lokale autonomie van scholen. Verbetering wordt aangewakkerd door opgevolgde zelfevaluatie.

Basis van dit alles is vooral dat de Esten een hardwerkend volk zijn. 7,5/10 vindt ‘hard werken’ de belangrijkste opvoedingswaarde (België: 6/10, Europa <5/10). Die gedrevenheid vind je voelbaar terug in het onderwijs.

Wellicht is het inspirerend om zelf ter plekke kennis te maken met dit onderwijs dat de ‘smartest kids of Europe’ oplevert.

Overweeg je om met je schoolteam of je scholengemeenschap het Estse onderwijs ter plaatse te bestuderen, contacteer ons en ga er met ons over in gesprek.  We cureren graag voor jou een op maat gemaakt programma op basis van ons uitgebreide netwerk in Estland.